Een Veluwenaar heeft mij voor twee belangrijke verzetsfoto’s uit het Vechtdal geïnformeerd  om de schattingen over de fotomomen sterk te verkleinen.

Ontdekt dankzij ‘de Veluwe’.

Het Niod en de Historische Kring Dalfsen geven woensdag 19 september 2018 lezingen over de twee foto’s van gewapende verzetsgroepen, die voor de bevrijding werden gemaakt in het Vechtdal. Dat was verboden en daar hield men zich elders aan, andere soortgelijke foto’s zijn mij voor alsnog niet bekend. Al kan dat veranderen in die bijeenkomst. Overigens, de voor Dirkbons.nl belangrijkste foto is een beetje ‘bijprogramma’, omdat het de organiserende vereniging vooral om de andere foto gaat. Lijkt ook interessanter omdat die twee keer zoveel personen telt, zwaarder bewapend. De aankondigingen:

Niod

Ontvangende vereniging

Een Veluwse amateurhistoricus heeft wellicht als eerste de beide voor de bevrijding gemaakte foto’s van gewapende verzetsgroepen in het Vechtdal gepubliceerd. Al 16 en 20 jaar geleden. Zijn beschrijvingen leidden mij ook tot een redelijk beperktere tijdsbepaling van beide fotomomenten. 

Bij de oudste foto, in mei 1944 in Ommen gemaakt en met mijn neef Ton Bons (middelste man), beschreef ik dit al anderhalf jaar geleden in de pagina 'Slalom naar de vrijheid'. Samengevat: De piloot James Anslow sprong op 29 april 1944 boven de Noord-Veluwe uit zijn neerstortende bommenwerper. 

De Heerder amateurhistoricus Wolter Noordman beschreef zijn vlucht naar de bevrijding punctueel in zijn boek ‘Luchtalarm op de Veluwe’ (2002). Via schuilplaatsen in Apeldoorn, Deventer, Zwolle, Ommen, Losser en daarna zuidwaarts  arriveerde Anslow  op  6 juni 1944, de landing in Normandië, in Soisson, ruim voorbij de Belgische grens. Hij moet medio mei 1944 in Ommen zijn geweest. Voordat deze conclusie was sprake van een bredere tijdsbepaling, in mei of juni. Waarna een Trouw-redacteur (Trouw++) mocht speculeren over een feestelijk fotomoment op of kort na D-day.

Van de foto die 19 mei ‘hoofdschotel’ is, meldt het Niod slechts dat die na 11 september is gemaakt, de datum waarop de twee vliegtuigbemanningsleden zich boven buurtschap Hessum in veiligheid brachten. Na enkele telefoontjes met Noordman valt deze keer wel te concluderen dat een geallieerd offensief aanleiding kan zijn geweest  om zich gereed te tonen de bevrijders te helpen: Market Garden begon op 17 september met massale luchtlandingen vanaf het front tot in Arnhem en Oosterbeek. Enkele dagen leefde de overtuiging dat de bevrijding nabij was, reëler dan op Dolle Dinsdag, 5 september.

Wellicht is de foto tijdens de lezing jarig, 74 jaar oud! 

Op 19 september veroverden de geallieerden de Waalbrug bij Nijmegen, moesten zich nog maar 15 kilometer door de Betuwe te vechten.

Het is niet alleen speculatie dat de foto op of kort na 17 september  is gemaakt. Noordman kreeg de foto per post van de huisarts Wildervanck de Blécourt, één van de 15. Hij publiceerde die in zijn boek ‘Gevangen op de Veluwe (1998 uitgeverij Kok Kampen) . Noordman herinnert zich vrij scherp dat hij De Blécourt telefonisch bedankte en onder andere een vraag stelde over de risico’s. ,

,We durfden meer in die tijd,’’ herinnert Noordman zich twee decennia later als diens reactie. ,,Door al die snelle ontwikkelingen in de oorlog waren we wat overmoedig geworden.’’ Inhoudelijk zo duidelijk het onthouden waard, dat het zelfs niet terzake doet of dit letterlijk zo is gezegd. Het is ondenkbaar dat dit grote gevarieerde gezelschap zich zo had laten vereeuwigen voor 17 september of toen Arnhem ‘a bridge too far’ bleek te zijn.

De schrijver citeerde de uitspraken van De Blécourt niet  in zijn boek omdat het pure ‘Dalfser-Ommer verhaal’ niet uitgebreid werd opgenomen, van secundair belang was in een Veluws oorlogsboek. Het onderschrift van de foto kan geen fout worden genoemd. De foto is gemaakt op Dalfser grond, maar de personen komen uit een brede regio. Ommen was dankzij de namen Houtman, Bikker en Kamp Erika bekender als centrum van verzet en oorlogsellende dan Dalfsen. Bovendien kreeg Noordman de foto van een huisarts in Ommen.

Bovenal vind ik het cururieus dat twee van de interessantste oorlogsfoto’s van het Vechtdal voor het eerst (voor zover bij mij bekend) zijn gepubliceerd in Veluwse oorlogsboeken. Onbekend rond De Vecht, elders onvoldoende gewaardeerd. Waardoor ze betrekkelijk onzichtbaar bleven voor de WO2-geschiedschrijving.